Tazbira podręcznik historii Europy

Jak napisać podręcznik historii dla uczniów szkół europejskich? Janusz Tazbir zabrał głos w tej kwestii ("Gazeta Wyborcza", 10-11.03.2007).
Po pierwsze należy nie zabierać się za historię polityczną. To ona dzieli Europejczyków na zwycięzców i zwyciężonych, zwłaszcza między sąsiadami. Ale czy jej wpływ na życie społeczne jest możliwy do wyeliminowania? Jej brak wydaje się w tym momencie istotny, po prostu niemożliwy do ominięcia. Chyba że zredefiniujemy czym jest historia polityczna.
Z perspektywy historycznej możemy uznać siebie za prekursorów pisania historii Europy. W 1515 roku ukazał się bowiem w Polsce pierwszy znany podręcznik zawierający jej nazwę w tytule. Lecz uczucie triumfu nie jest pełne, ponieważ zachodnioeuropejskie opracowania nie zawierają takich samych danych datując początki eurodziejopisarstwa na koniec XVI wieku. Już tutaj widać różnice pamięci wspolnotowych dwóch geograficznych części kontynentu.
Współczesne, nieliczne próby syntez europejskich są przez nas uznawne za niekompletne, bowiem ich autorzy zaledwie zauważają istnienie tzw. Europy Środkowo-Wschodniej i poświęcają jej najwyżej kilka stron z kilku setek. Za to opracowanie historii tak zdefiniowanego regionu, jakie ukazało się niedawno pod redakcją Jerzego Kłoczowskeigo w Lublinie, jest z definicji niepełne.
Jaka zatem historia europejska jest możliwa? Historia kultury, w której zostaną uwzględnione także ważne wzory z historii Polski. A według Tazbira są one nastepujące:
- oddolne ruchy podtrzymujące państwowość -- potop szwedzki i samodzielne organizowanie się społeczeństwa szlacheckiego w walce przeciwko Szwedom, w oparciu o sejmiki lokalne; powstania przeciw zaborcom; [ale już nie wojna z zaborcami w okresie ostatnich zaborów nie wywołała podobnych ruchów społecznych, a jeśli takie były, ich działania zakończyły się fiaskiem - pokazuje to słabość koncepcji]
- świadomość europejska
- idea pokoju ogólnoeuropejskiego i koncepcja “Republique des Lettres”
Tazbir proponuje zbudować podręcznik historii, którego założeniem będzie pokazanie jak należy tworzyć więzi społeczne na najniższym poziomie relacji. Jednakże pamięć europejska, jak pokazuje historyczny przykład potopu szwedzkiego, jest pamięcią kształtowaną w celu zapewnieniu trwałości istnienia poszczególnych organizmów państwowych. Trzeba zatem pamiętać, że tutaj punktem odniesienia nie może być idea państwa stanowego, czy narodowego, lecz idea wartości zapisanych we... wspólnej konstytucji. A zatem może najpierw ona potem podręcznik?

Francusko-niemieckie sprawy pamięci historycznej - perspektywa edukacji

Maison de la Région : prezentacja francusko niemieckiego podręcznika historii przez Gilles de Robien, ministra edukacji i szkolnictwa wyższego Francji (po lewej) i Petera Müllera, ministra przestawiciela rządu niemieckiego do spraw wspołpracy francusko-niemieckiej (z prawej).

To inicjatywa parlamentu młodieżowego z 2003 roku. Do prezentacji podręcznika doszło niedawno (parz: zdjęcie). Czasowo podręcznik obejmuje dzieje po 1945 roku.
W wygłoszonym 13 lipca 2006 roku wystąpieniu Gilles de Robien zaznaczył, że podręcznik jest częścią ogólnego projektu historii europejskiej, nie jest zatem wyłącznie podręcznikiem historii Francji i Niemiec. Jest to projekt odzwierciedlający myśl stworzenia historii porónawczej Europy, jaką zaproponował swego czasu Marc Bloch. A jednocześnie to dzieło autorskie, której intencją było pokazanie jak krzyżyją się spojrzenia na przeszłość po obu stronach Renu. Nie jest to zatem inicjatywa dążąca do zatarcia kwestii kontrowersyjnych. Świadczą o tym poniższe krytyki, jakie znalazłem na polskich stronach internetowych.
Problemem było znalezienie kompromisu między siedemnastoma programami nauczania historii (1 francuski i 16 niemieckich), dopasowaniu wspólnych metod nauczania i ustaleniu wspólnych wymagań egzaminacyjnych.
Nie udało się uzyskać porozumienia w kwestii wspolnego określenia stosunku do USA i jego roli w powojennej Europie oraz statusu państw demokracji ludowej. Autorów francuskich bardziej interesował problem dekolnizacji, niemieckich zburzenie berlińskiego muru. Za wspólną płaszczyznę uznaje się stanowisko laickiej lewicy. W związku z tym widać pominięcie wpływu idei komunistycznych na inteligencję francuską i zestawienie razem Chomeiniego i Jana Pawła II w rozdziale zatytułowanym "powrót religii" w II połowie XX wieku. Krytykowane jest również nadanie mniejszej wagi skutkom działalności Stalina i Mao, trudno jest wyjaśnić na podstawie treści podręcznika czym jest "Archipelag Gułag" Sołżenicyna.
Podręcznik wejdzie do użytku we wrześniu.
Minister Spraw Zagranicznychi Niemiec Frank-Walter Steinmeier zaproponował rozpoczęcie prac nad podręcznikiem historii dla Polski i Niemiec. Jego stworzeniem mieliby się zająć specjaliści z Europejskiego Uniwersytetu Viadrina z Frankfurtu nad Odrą.
Informacje zebrałem na podstawie: "Rzeczpospolitej", "Wprost", onet.pl, korba.pl, education.gouv.fr

Szkolimy się, szok!

Wczoraj wziąłem udział w prezentacji podręcznika do historii zorganizowanym przez przedstwicieli wydawnictwa WSiP. Nauczycieli zaproszono do 4-gwiazdkowego "Hotelu Branicki". Refleksje....... nie bardzo wiem na czym byłem.
Głównym tematem spotkania była jednak multimedialna prezentacja ekspozycji Muzeum Powstania Warszawskiego oraz warsztaty związane z problemem stosowania pojęcia patriotyzmu na lekcjach historii.
Pierwszą część uważam za nieprzygotowaną: prowadzona zbyt swobodnie narracja zawierała wiele dygresji mających zabawić widzów w dusznej jednak sali konferencyjnej hotelu. Dygresje zabawne były jednak tylko dla prowadzącego doktora nauk historycznych. Pokątny chichot wśród męskeij części audytorium wywołało niezręczne połączenie "Cielecka wcielała się". Autor skupił się na technologicznych udogodnieniach i atrakcjach wystawy. Zwrócił uwagę na znaczenie działania Lecha Kaczyńskiego, którego determinacja doprowadziła do powstania tej niezwykłej placówki. Podał na końcu dane statystyczne świadczące o popularności muzeum wśród zwiedzających. Zamiast powiedzieć jak zamówić lekcję pokazową organizowaną przez pracowników muzeum, prowadzacy skończył stwierdzeniem, że już w październiku nie ma miejsc w całorocznym planie edukacyjnym. Jasnym przykładem nieprzygotowania do prezentacji było stwierdzenie: "przygotowałem cztery sceniariusze lekcji, ale ponieważ Państwo śpieszą się pokażę jedynie dwa".
Tego samego stwierdzenia użyła prowadząca warsztaty mówiąc: ponieważ jesteście Państwo zmęczeni po wystawieniu wielu "piątek" tego dnia, i tak jak prawdziwa klasa chcecie już wyjść, zadam pracę domową i zrezygnuję z pracy w grupach. Nowatorstwo podejścia podręcznika WSiP? Uważam za śmieszne używanie argumentu o żywych kolorach, zamieszczeniu ilustracji, indeksu, taablicy chronologicznej. Ze świeczką szukać podręcznika, który niema tych udogodnień. Na uwagę zasługują za to: autorytet autorów podręcznika, schematy przedstawiające strukturę niektórych zagadnień historycznych, wreszcie część ćwiczeniowa poświęcona przygotwaniu do matury. Ważny jest prosty język prezentacji.
Gdybyb nie spotkał moich znajomych ze studiów spotkanie byłoby całkowicie nieudane!